Stefan Jan Kątski
Biografia
Stefan Kątski urodził się 23 kwietnia 1898 roku w Sanoku w rodzinie szlacheckiej, kultywującej tradycje patriotyczne i wojskowe. Jego ojcem był Henryk Władysław Koncki, radca ministerialny, a matką Janina Zofia Koncka z domu Jodłowska, herbu Bończa. Miał dwóch braci, Henryka i Romana, oraz siostrę Zofię. Roman Koncki zginął śmiercią lotnika.
W służbie wojskowej brał udział w I wojnie światowej, wstępując do Legionów Polskich w 1916 roku. Po odzyskaniu niepodległości służył w Wojsku Polskiemu jako podporucznik w 60. pułku piechoty (Wielkopolskiego). Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920, uczestnicząc w wyprawie kijowskiej i bitwach na Wołyniu, Berdyczowie i pod Kijowem. Pułk brał udział w ofensywach nad Berezyną i Grodnem, a następnie nacierał w kierunku Wołkowyska; w listopadzie 1920 roku ochraniał linie demarkacyjne, a po rozejmie wrócił do Ostrowa Wielkopolskiego. Awansował do stopnia porucznika rezerwy. W 1923–1924 był oficerem rezerwy macierzystego 60 pp, a w 1934 został przydzielony do 4. pułku piechoty Legionów.
W międzywojniu studiował sztukę. W 1921 rozpoczął naukę w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, kontynuował w pracowniach Mahoffera, Weissa i Pieńkowskiego, a później w pracowni Józefa Pankiewicza. Ukończył studia w Krakowie w 1924 roku, a następnie wyjechał do Florencji, gdzie w latach 1924–1927 kontynuował malarstwo w Galleria dell’Accademia. W latach 1927–1930 studiował w École nationale supérieure des beaux-arts w Paryżu, a później dołączył do Komitetu Paryskiego kapistów pod kierunkiem Józefa Pankiewicza. Towarzyszali mu m.in. Jan Cybis, Józef Czapski, Zygmunt Waliszewski i Piotr Potworowski.
W latach 1930–1939 Kątski zajmował się konserwacją i renowacją polichromii sakralnych, a także malarstwem kolorystycznym; był również autorem i wykonawcą polichromii wewnątrz kościoła Św. Wawrzyńca w Chorzowie, którego drewniany strop z XVI wieku (1590) został zakupiony i przeniesiony do Chorzowa dzięki inicjatywie Prezydenta Karola Grzesika.
Po zakończonej wojnie i demobilizacji 1948 roku Kątski wyemigrował do Kanady. Osiedlił się najpierw w Ottawie, gdzie utrzymywał się z udzielania dzieciom korepetycji z malarstwa i malowania pejzaży, które później prezentowano w galerii przy Sparks Street. W 1950 roku na zaproszenie o. Bernard Kazimierczyka z Montrealu przyjechał do Montrealu, otrzymując propozycję dekorowania wnętrz kościoła Matki Bożej Częstochowskiej w Montrealu przy Gascon Avenue. Freski, kurdybany i sceny z polskiej historii tworzyły wnętrze świątyni, które stało się jednym z najważniejszych w Montrealu. W 1952 roku Zbigniew Waruszyński opisał je z uznaniem w jubileuszowym wydaniu Białego Orła. W latach 1957–1963 pracował w Canadair jako kreślarz i ilustrator techniczny, a w 1963 powrócił do renowacji obrazów i antyków.
W Montrealu Kątski był aktywny także w środowisku polonijnym: należał do Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, Koło Nr 7, i był wieloletnim członkiem Polskiego Instytutu Naukowego. Od 1950 roku pełnił funkcję nadzorcy konserwatorskiego nad skarbami wawelskimi, zdeponowanymi przez rząd RP na Uchodźstwie, najpierw w Bank of Montreal w Ottawie, a później w Muzeum Prowincjonalnym Quebec City; coroczne przeglądy i prace prowadził z Józefem Polkowskim i innymi członkami delegacji. Brał też udział w pracach komisji prof. Jerzego Szablowskiego nad stanem skarbów wawelskich w dniach 22 grudnia 1958 i 9 stycznia 1959 roku.
3 maja 1977 roku został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski przez Prezydenta RP na Uchodźstwie. Stefan Kątski zmarł 24 maja 1978 roku w Montrealu i został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Weteranów Field of Honour w Pointe-Claire, Quebec. Nie założył rodziny i był aktywny w polskiej społeczności Kanady.
Upamiętnienia: 1 lutego 2017 r. Związek Rodu Kątskich w Sanoku podjął uchwałę o projekcie upamiętnienia Stefana Antoniego Kątskiego (1898–1978), artysty malarza tworzącego na emigracji w Kanadzie; projekt kontynuowany w Sanoku i Montrealu, a w 2019 ukazała się książka o jego życiu, Stefan Kątski (1898–1978). Historia nieznanego artysty.